| Μεγάλοι Συνθέτες της Μεσογείου |
|
|
| Γράφει ο/η Οδυσσέας | |
| 09.11.06 | |
|
Στην καθ’ ημάς Ανατολή έδρασαν και δημιούργησαν πολλοί και σημαντικοί συνθέτες της λόγιας μουσικής. Το έργο τους συχνά ξεπέρασε τα όρια της πόλης ή της χώρας όπου έζησαν, και απλώθηκε σε όλη τη Μεσόγειο. Στις μέρες μας, ωστόσο, γίνεται ολοένα και πιο αισθητή η απουσία μιας πλήρους και τεκμηριωμένης παρουσίασης αυτής της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς. Ο Σεΐχης Σαΐντ Νταρουίς (Sheikh Sayyed Darwish, 1892 - 1923) υπήρξε ένας μεγάλος καινοτόμος στην αραβική μουσική. Οι συνθέσεις του είναι πολύ γνωστές και αγαπητές σε όλο τον αραβικό κόσμο και τις έχουν ερμηνεύσει τα "ιερά τέρατα" της αραβική μουσικής όπως η Fairuz, ο Farid el Atrash, ο Sabah Fakfri κ.ά. Η εποχή που έζησε και δημιούργησε ο Σαΐντ Νταρουίς χαρακτηρίζεται από ένα κλίμα πολιτισμικής όσμωσης που παρατηρείται στην Αίγυπτο από τις αρχές του 19ου αιώνα. Ενδεικτικά σημειώνουμε την εκστρατεία του Ναπολέοντα Βοναπάρτη στην Αίγυπτο με τα επιστημονικά και πολιτιστικά επακόλουθά της, την εξωστρεφή πολιτική του Μοχάμεντ Αλί, την ίδρυση στρατιωτικών μπαντών κατά τα πρότυπα των δυτικών και την παραγγελία της όπερας Αΐντα από τον Χεβίδη Ισμαήλ προς τον Βέρντι προκειμένου να παρουσιασθεί στα εγκαίνια της διώρυγας του Σουέζ, όπου τελικά παρουσιάστηκε τελικά ο Ριγκολέτο. Ο ίδιος, ο Σαΐντ εκτός από βαθύ γνώστης και φορέας παράδοσης της αραβικής μουσικής, μελέτησε δυτική κλασική μουσική και συνειδητά εκτέθηκε σε επιρροές από αυτήν χωρίς, ωστόσο, να αγγίζουν την ουσία του χαρακτήρα της μουσικής του δημιουργίας ως αραβικής. Ανήσυχη προσωπικότητα στα μόλις τριάντα ένα χρόνια ζωής άφησε πίσω του ένα δυσανάλογο σε όγκο και ωριμότητα έργο, που περιλαμβάνει τα κύρια φωνητικά είδη της αραβικής μουσικής (τακτούκα, μουασαχάτ, αντουάρ και μονόλογοι), αλλά και καινοτόμες φόρμες έκφρασης όπως τριάντα θεατρικά έργα, μέσω των οποίων καθιέρωσε τις βάσεις της δραματικής μουσικής έκφρασης και ηθοποιίας στο αραβικό τραγούδι. Το μουάσαχ είναι μία φόρμα φωνητικής μουσικής που γνώρισε ιδιαίτερη ακμή στην αραβική ανατολή, από το Χαλέπι ως την Αίγυπτο, κατά το 18ο και 19ο αιώνα. Παραδοσιακά περιλαμβάνει τέσσερα μέρη που καθορίζονται από συγκεκριμένες μελωδικές, ρυθμικές και ποιητικές ενότητες. Ο Σαΐντ Νταρουίς διατήρησε την παραδοσιακή φόρμα του μουάσαχ, μολονότι ορισμένοι κριτικοί και ερευνητές θεώρησαν ότι την εμπνεύστηκαν από τη φόρμα της σονάτας της δυτικής κλασικής μουσικής. *** Ο Σεΐχης Χμάγις Αλ Ταρνάν (Sheikh Khmayyis Tarnan, 1894 - 1964) είναι ο πιο αγαπητός συνθέτης στην Τυνησία και οι φωνητικές του συνθέσεις αποτελούν ήδη παράδοση. Με το πολυσχιδές έργο του δημιούργησε μία νέα και πρωτότυπη σχολή στην τυνησιακή μουσική συμβάλλοντας στην εξέλιξη και την ανανέωση της εθνικής μουσικής γεγονός που τον καθιστά μέχρι και σήμερα σημείο αναφοράς. Ως αναγνωρισμένος μουσικός και ασύγκριτος δεξιοτέχνης στο ούτι αρμπί (τύπος ουτιού που απαντάται στο Μαγκρέμπ), εκλέχτηκε μέλος της τυνησιακής αντιπροσωπίας στο πρώτο συνέδριο αραβικής μουσικής που έγινε στο Κάιρο το 1932, το περίφημο Congrès de Caire. To 1934 συμμετέχει στην ίδρυση του συνδέσμου Ρασιντίγια (Rashîdiyya) που εξελίχθηκε σε φυτώριο καλλιτεχνών, ποιητών και μουσικών μεγάλης αξίας, οι οποίοι "με τη δουλειά και την πίστη" κατόρθωσαν να ανασυγκροτήσουν την τυνησιακή μουσική τέχνη. Νούμπα ονομάζεται το είδος μακροφόρμας που απαντάται στις χώρες του Μαγκρέμπ, μία παράδοση που έφτασε στην Κόρδοβα και τη Γρανάδα τον 9ο αι. από τη Βαγδάτη και με την εκδίωξη των Αράβων από την Ισπανία τον 13ο και 15ο αι. βρήκε μεταποιημένη πια, ένα νέο χώρο έκφρασης στη Βόρεια Αφρική. Η νούμπα αποτελείται από φωνητικά και οργανικά μέρη. Στην Τυνησία, κατά τον Habib Hassan Tuma, σώζεται το παλαιό ύφος της πρώιμης Σεβίλης. Η νούμπα Al Khadhra περιλαμβάνει τέσσερα μέρη: Btâyhî 8/8 Barwal 2/4 Barwal 2/4 Khâtim 6/8 Είναι ο πρώτος τυνήσιος μουσικός που συνέθεσε μία ολόκληρη νούμπα και την διάρθρωσε κατά τις ρυθμικές φάσεις που περιέχει το παραδοσιακό ρεπερτόριο του μαλούφ χρησιμοποιώντας, ωστόσο, το μακάμ Ναχαουάντ, που είναι χαρακτηριστικό της σχολής του Μασρίκ. Το ποιητικό κείμενο έχει γράψει ο Σεΐχης Τάχιρ Αλ Κασάρ και παίχτηκε από το σύνολο Ρασιντίγια στον πρώτο εορτασμό της Ανεξαρτησίας, το 1957. *** Ο Πέτρος Πελοποννήσιος (1740 -1778) είναι ένας από τους κορυφαίους συνθέτες της κοσμικής μουσικής, αν και μας είναι κυρίως γνωστός για το μεγάλο και πολυσχιδές έργο του στην εκκλησιαστική. Ζει και δραστηριοποιείται στην πολυπολιτισμική Κωνσταντινούπολη του δεκάτου ογδόου αιώνα, όπου στα μουσικά πράγματα κυριαρχεί ένα κλίμα εξωστρέφειας και ανανέωσης. Το κύριο έργο του συντελείται την περίοδο της δεύτερης μεγάλης ακμής της εκκλησιαστικής μουσικής, η οποία και συμπίπτει χρονικά με την όλη ακμή και άνθιση του Ελληνισμού και χαρακτηρίζεται από τις ίδιες μεταρρυθμιστικές και δημιουργικές ανησυχίες. Καλλιφωνότατος ιεροψάλτης ανήλθε μέχρι τη βαθμίδα του Λαμπαδαρίου (αριστερός ψάλτης) του Οικουμενικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινουπόλεως, διαπρέποντας παράλληλα και ως δεξιοτέχνης της Πανδουρίδας (ταμπούρ) και του πλαγιαύλου (νέι). Το έργο του, παρά τον πρόωρο θάνατό του, είναι σημαντικότατο σε όγκο και ποιότητα και αποτελεί τη σπονδυλική στήλη του σύγχρονου ασματολογίου της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Αναγνωρίζεται από τους συγχρόνους του ήδη ως μουσική ιδιοφυϊα και Μέγας Διδάσκαλος (Χρύσανθος). Υπηρέτησε με συνέπεια τις μουσικές φόρμες που ήταν σε χρήση στην εποχή του τόσο στην κοσμική, όσο και στην εκκλησιαστική μουσική. Τα γεγονότα που συνδέονται με την λιγόχρονη παρουσία του αγγίζουν τα όρια του μύθου. Ορισμένα έργα του: Στο ταξείδι της ζωής μου και Τι σκληρότις είναι φως μου είναι δύο από τα τραγούδια που συνέθεσε ο Πέτρος και μας έχουν σωθεί σε χειρόγραφες μουσικές συλλογές του 18ου και του 19ου αι. (χφ Βατοπεδίου 1428, Ρουμανικής Ακαδημίας 927, Ελληνικού Λογοτεχνικού Αρχείου, χφ Ραιδεστινού Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών κ.ά.). Πρόκειται για τραγούδια τα οποία έχει επικρατήσει να ονομάζονται "φαναριώτικα", μιας και οι συνθέτες και στιχουργοί παρόμοιων τραγουδιών, ψάλτες, λόγιοι και ευγενείς που αποτελούσαν τη ρωμαίικη ελίτ, ζούσαν στη συνοικία Φανάρι της Πόλης, ή κατάγονταν από αυτή. Αφομοιώνοντας αραβικά μακάμια και συνδυάζοντάς τα με βυζαντινούς ήχους και γαλλικά στροφικά συστήματα, έδωσαν μια ενδιαφέρουσα παραγωγή. Το Ιράκ Μουραμπά Μπεστέ που μας είναι γνωστό από τουρκικές μουσικές πηγές και με περιεχόμενο ερωτικό. Μία παράφραση των στίχων του είναι η εξής: Μεθυσμένος άνοιξα το γιακά μου, τώρα είναι η ώρα να σταθώ στήθος με στήθος μ’ αυτή τη φεγγαρίσια ομορφιά. Το παράστημα της είναι ανώτερο, η λαμπρότητά της μοιάζει με τη σάλπιγγα της Ανάστασης, Από το ύψος του Ολύμπου, τρελαίνει τα πάντα γύρω της. Το τραγούδι Στο ταξείδι της ζωής μου μετέγραψε στη νέα μουσική σημειογραφία ο Θωμάς Αποστολόπουλος. *** Σύγχρονη μουσική δημιουργία Από το τέλος της δεκαετίας του ’80 που παρατηρείται μία αναγέννηση της παραδοσιακής μουσικής στην Ελλάδα, κάνει την εμφάνισή της μία νέα γενιά μουσικών που πατάει στέρεα στην παράδοση, με σοβαρές σπουδές στη βυζαντινή μουσική, και ταυτόχρονα ανοικτή στα σύγχρονα μουσικά ρεύματα. Το αίτημα της ανανέωσης και της δημιουργικής συνέχειας διατυπώνεται εξίσου έντονα με αυτό της διάσωσης, μελέτης και της διάδοσης της μουσικής κληρονομιάς. Το φαινόμενο είναι ακόμη σε εξέλιξη, οπότε είναι πολύ δύσκολο να σταθεί κανείς κριτικά και να το περιγράψει. Μπορούμε να σημειώσουμε κάποια ευδιάκριτα χαρακτηριστικά: Ο συνθέτης είναι συνήθως δεξιοτέχνης σε κάποιο παραδοσιακό όργανο, το οποίο έχει κάποιο σημαίνοντα ρόλο στην ενορχηστρωτική διάρθρωση των κομματιών του στην οποία μπορεί να χρησιμοποιούνται και όργανα από διάφορες παραδόσεις εντός και εκτός Ελλάδος. Ως μουσική ύλη έχει τους ήχους και τα μακάμια, ενώ μπορεί να χρησιμοποιεί και ρυθμικά σχήματα εκτός παράδοσης. Πιο συχνά έχουμε οργανικές συνθέσεις και σπανιότερα φωνητικές. Ακολουθείται η σύγχρονη τάση απουσίας συγκεκριμένης φόρμας, ενώ κυριαρχεί το στοιχείο του αυτοσχεδιασμού. Παρατηρείται ακόμη υιοθέτηση δυτικών μουσικών στοιχείων, όπως η αρμονική συνοδεία, ρυθμικές και μελωδικές φόρμες της τζαζ κ.ά. Όπως πολύ εύστοχα γράφει ο Χρύσανθος στο "Θεωρητικό" του1" Τι είναι (η μουσική μας); Παλαιά ή νέα; Ούτε παλαιά, ούτε νέα, αλλά η αυτή κατά διαφόρους καιρούς τετελειοποιημένη". Κυριάκος Καλαϊτζίδης 1. Χρυσάνθου Αρχιεπισκόπου Δυρραχίου, Θεωρητικόν Μέγα της Μουσικής, Τεργέστη 1832 |
|
| Τελευταία ανανέωση ( 22.01.07 ) |
| < Προηγ. |
|---|
