Η μουσική, το δώρο των Μουσών, στην αρχαία Ελλάδα προσδιόριζε και χαρακτήριζε τον άνθρωπο που πράττει, σκέφτεται και αισθάνεται. Έτσι ως μέσο πνευματικής ωρίμανσης, η λέξη που θα χαρακτήριζε την αρχαία ελληνική μουσική, δεν είναι η λέξη «τέχνη» αλλά οι λέξεις παιδεία και δύναμη. Αυτό φαίνεται και από το γεγονός ότι εκείνος που έπαιζε τον αυλό π.χ. ονομαζόταν αυλητής και όχι μουσικός δηλαδή θεωρούταν ένας απλός εκτελεστής. Όμως μετά τον διαχωρισμό της μουσικής από τον λόγο, την γλώσσα, ο οποίος έγινε λίγο μετά τον Πλάτωνα, βλέπουμε την χρήση της έννοιας μουσικός . Αυτή η μεταβολή έμελλε να είναι η γέννηση μιας αυτόνομης τέχνης που, όπως προαναφέρθηκε, ήταν ενταγμένη μέσα στον λόγο. 

ΜΝΗΜΟΣΥΝΗ - ΩΔΗ - ΜΕΛΕΤΗ

Με τη Μελέτη προκαλείται ο στοχασμός (σκέψη), με τη Μνημοσύνη η ενθύμηση (μνήμη) και με την Ωδή το μέλος, το οποίο με τη φωνή του ανθρώπου ερμηνεύει τη Μελέτη και τη Μνημοσύνη

ΟΙ 9 ΜΟΥΣΕΣ

Οι Μούσες ήταν θεότητες της μουσικής, της ποίησης της ορχηστικής, του δράματος και γενικότερα προστάτιδες των Τεχνών και Γραμμάτων. (Κόρες του Δία και της Μνημοσύνης, που ήταν κόρη τ’ ουρανού και της γης).

ΚΛΕΙΩ: Της Ιστορίας.

ΜΕΛΠΟΜΕΝΗ: Της Μουσικής (του μέλους) και της τραγωδίας. Εκείνη που τραγουδά για πράγματα αξιομνημόνευτα.

ΘΑΛΕΙΑ: Της κωμωδίας και της βουκολικής ποίησης. (των συμποσίων και της ευθυμίας).

ΕΥΤΕΡΠΗ: Της λυρικής ποίησης και της αυλητικής τέχνης. Εκείνη που θέλγει, που φέρνει σε έκσταση.

ΤΕΡΨΙΧΟΡΗ: Του χορού. Εκείνη που αγαλλιά με το χορό.

ΕΡΑΤΩ: Της ερωτικής ποίησης και της μιμητικής. Εκείνη που αγαπά.

ΚΑΛΛΙΟΠΗ: Όλων των καλών τεχνών. Εκείνη που αφηγείται εκπληκτικά πράγματα.

ΟΥΡΑΝΙΑ: Της αστρονομίας. Εκείνη που συλλογιέται τους ουρανούς.

ΠΟΛΥΜΝΙΑ: Της σοβαρής και θρησκευτικής ποίησης και της ρητορικής. (Μητέρα του  Ορφέα). Εκείνη που εκφράζει τις ποικίλες τέχνες.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

ΑΡΜΟΝΙΑ ΤΩΝ ΣΦΑΙΡΩΝ

Σύμφωνα με την Σχολή των Πυθαγόρειων, οι πλανήτες καθώς περιστρέφονται παράγουν διάφορους μουσικούς ήχους που δεν τους ακούμε. Αυτό το σύνολο των μουσικών ήχων λέγεται «αρμονία των σφαιρών». Η μουσική για τον Πυθαγόρα ήταν πάνω από όλα μια μαθηματική επιστήμη η ουσία της ήταν ο αριθμός και η ομορφιά της η έκφραση των αρμονικών σχέσεων των αριθμών. Η μουσική ήταν επίσης η εικόνα της ουράνιας αρμονίας οι αρμονικές σχέσεις των αριθμών μεταφέρονταν στους πλανήτες. Καθώς λέει ο Πλάτωνας, η Αστρονομία και η Μουσική είναι αδελφές επιστήμες. (Όπως τα μάτια μας φτιάχτηκαν για την Αστρονομία, έτσι και τ’ αυτιά μας φτιάχτηκαν για την Μουσική).

ΝΟΜΟΙ

Ο σημαντικότερος τύπος μουσικής σύνθεσης. Η παράδοση οδήγησε στην καθιέρωση ορισμένων οριστικών τύπων σύνθεσης, πολύ πειθαρχημένου και αυστηρού χαρακτήρα και πολύ υψηλών και αισθητικών και καλλιτεχνικών απαιτήσεων. Ονομάστηκαν νόμοι γιατί απαγορευόταν αυστηρά η απομάκρυνσή και παρέκκλιση απ’ τις θεμελιώδεις αρχές τους.

1. Κιθαρωδικός: Σόλο τραγούδι με συνοδεία κιθάρας

(Τέρπανδρος – 7^ος αι.)

2. Αυλωδικός: Σόλο τραγούδι με συνοδεία αυλού

 (Πολύμνηστος – 6^ος αι.)

3. Κιθαριστικός: Σόλο κιθάρα

4. Αυλητικός: Σόλο αυλός (Πυθικός νόμος)

ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΛΟΓΟΣ - Το μελικό σχήμα της λέξης
Μία κατά κανόνα συλλαβή βρισκόταν σχετικά πολύ πιο ψηλά από τις άλλες, σ’ ένα διάστημα 5ης (Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς – 301 π.Χ.). Εκεί περίπου ανέβαινε η οξεία!

Η μία συλλαβή ανέβαινε λίγο μόνον πιο ψηλά απ’ τις άλλες και αμέσως «περιεσπάτο» (Αρκάδιος ο Γραμματικός – 2ος αι. π.Χ.). Πρόκειται εδώ για την περισπωμένη.

Από ’κεί πέρασαν και στον νεοελληνικό γραπτό λόγο!

Το ρυθμικό σχήμα της λέξης

Από τη διάταξη των συλλαβών κατά το μήκος.

(Μία μακρά __ ίση με δύο βραχείες UU )

 

ΠΑΡΑΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
Απ’ το ρήμα παρασημαίνομαι, που σημαίνει σημειώνω ή παριστάνω με σημεία τους μουσικούς ήχους, τη διάρκειά τους, κ.λ.π. Ο Αριστόξενος στο έργο του Περί Μουσικής αναφέρει : «Το παρασημαίνεσθαι τα μέλη» (η σημειογραφία των μελών).
 
Οργανική και φωνητική γραφή
Ο Αλύπιος στο έργο του Εισαγωγή Μουσική και ο Αριστείδης Κοϊντιλιανός στο έργο του Περί Μουσικής αναφέρουν ότι η οργανική γραφή είναι η αρχαιότερη και καταγράφεται με τα χαμηλότερα σημεία.

Ενώ για την φωνητική γραφή αναφέρουν ότι υιοθετήθηκε τον 5ο αιώνα π.Χ. βασισμένη στο Ιωνικό αλφάβητο και ότι καταγράφεται με τα υψηλότερα σημεία.

Στην οργανική σημειογραφία τα σημεία χρησιμοποιούνται κατά τριάδες, δηλ. με τρεις διαφορετικές θέσεις του ίδιου σημείου - γράμματος.

1) E - νότα ΝΤΟ (σημείον ορθόν)
2) m - νότα ΝΤΟ δίεση (σημείον απεστραμμένον - για την νότα υψωμένη κατά ένα ημιτόνιο).
3) l - νότα ΝΤΟ 1/4 (σημείον ανεστραμμένον - για τη νότα υψωμένη κατά 1/4 του τόνου). 

Υπήρχαν αντίστοιχα σημεία για τις παύσεις (χρόνοι κενοί όπως λέγονταν) και σημειώνονταν με το αρχικό γράμμα της λέξης Λείμμα (Λ) που σήμαινε την μικρότερη σιωπή, παύση.